Streszczenie: Bogurodzica
Streszczenie: Bogurodzica

Bogurodzica” jest to najstarsza polska pieśń religijna. Jej najdawniejszy przekaz pochodzi z 1407 r., ale czas powstania jest sporny. Analiza tekstu, budowy stroficznej i języka pozwala stwierdzić, że pochodzi ona z XIII w. Treścią pierwszej strofy jest modlitwa do Matki Boskiej o wstawiennictwo do Jej Syna. W drugiej natomiast strofie podmiot zbiorowy zwraca się do Chrystusa, aby przez wzgląd na Jana Chrzciciela zapewnił ludziom pobożne (dostatnie) życie na ziemi i zbawienie wieczne po śmierci: „A na świecie zbożny pobyt / Po żywocie rajski przebyt”.

Obok treści, historyka literatury może interesować interpretacja pieśni, poznajemy bowiem światopogląd człowieka średniowiecza, który charakteryzują: postawa teocentryzmu i ascetyzmu.

Kompozycja „Bogurodzicy”

Interesująca jest również kompozycja pieśni, nacechowana symbolicznie. Główną postacią i adresatką utworu jest Matka Boska – Oblubienica, Pośredniczka. Występują też w tekście inne osoby: Chrystus, Bóg i Jan Chrzciciel. Wszystkie te postacie tworzą symboliczną w średniowieczu liczbę cztery, odnoszącą się do kwadratu cnót: męstwa, sprawiedliwości, umiarkowania i roztropności.

Obie zwrotki kończy pełniący funkcję refrenu zwrot „Kyrie eleison – Kyrie eleison”, tzn. Panie, zmiłuj się. To wezwanie jest przyjęte z liturgii łacińskiej (ale pochodzi z greckiego).

„Bogurodzica” zdumiewa kunsztowną budową, wysokim poziomem artystycznym tekstu literackiego i melodii wiersza. W pieśni są stosowane rymy wewnętrzne i końcowe, które cechuje powtarzalność formy gramatycznej, np. „popyt – przebyt”. Zastosowano wiersz średniowieczny, nazywany zdaniowo – rymowy, ponieważ w każdym wersie zamyka się zdanie pojedyncze lub jednorodny człon zdaniowy. Każdy wiersz jest wypowiedziany z intonacją wznoszącą się lub opadającą.

Archaiczne formy gramatyczne i leksykalne „Bogurodzicy”

„Bogurodzica” jest zabytkiem języka staropolskiego, językoznawców interesują więc archaiczne formy gramatyczne i leksykalne.

Archaizmy leksykalne:

  • „zwolena” – wybrana,
  • „dziela” – dla,
  • „jąż” – którą,
  • „jegoż” – o co,
  • „zbożny” – dostatni lub pobożny,
  • „przebyt” – bytowanie, przebywanie.

Archaizmy fleksyjne:

  • Bogurodzica Dziewica Maryja” – forma mianownika l.p. w funkcji wołacza, który współcześnie brzmi: Bogurodzico Dziewico Maryjo! „Bogurodzica” dziś Bogarodzica – w staropolskim języku celownik zamiast dzisiejszego dopełniacza.
  • „Bożyc” – wołacz od wyrazu Bożyc – syn Boga.
  • „Bożycze” – forma wołacza, Bożycu.
  • „Zyszczy, spuści „- 2 osoba l.p. trybu rozkazującego z końcówką -y, -i. Te formy rozkaźnika zaniknęły w XIII w. Obok nich występują dzisiejsze, nowsze formy zakończone na spółgłoskę, np. usłysz. „Bogiem sławiena” – przez Boga sławiona. Staropolska struktura gramatyczna bezspójnikowa – „sławiena” kim? Bogiem, dzisiejsza forma spójnikowa – wsławiona przez kogo?
  • „Gospodzina” – biernik od gospodzin, jest to forma nowsza.

Archaizmy fonetyczne

  • „Krzciciela” – dzisiejsze Chrzciciela, a więc „K” przeszło w „Ch”. Ta oboczność spółgłoskowa zachowała się w gwarze góralskiej do naszych czasów.
  • „Sławiena” – dzisiejsze sławiona. W wyrazie tym obserwujemy brak przegłosu (oboczności „e” – „o”). Niektórzy językoznawcy widzą tu wpływ języka czeskiego

Archaizmy słowotwórcze

  • W wyrazie „bożycze” wyróżnić można wyraz zasadniczy – podstawowy Bóg i cząstkę słowotwórczą -ycz, -ic, a więc „bożyc” – syn Boga. Cząstkę tę dodawano w języku ruskim do imienia ojca na określenie syna, tzw. otczestwo.
  • Wyraz „Gospodzina” mówi również o wpływach Rusi na język staropolski, pochodzi on bowiem od słowa „gospod” – pan.

Archaizm składniowy

  • „Twego dziela” – dla Twego. „Dziela”, podobnie jak znany dzisiaj przyimek „dla”, w języku staropolskim stało zawsze po wyrazie rządzonym.

Podsumowanie

„Bogurodzica” jest nie tylko najstarszą polską pieśnią religijną, ale także pierwszą pieśnią Maryjną. W dawnych wiekach była pieśnią bojową i hymnem narodowym.

Jan Długosz mówi, że jako pieśń bojowa rozbrzmiewała na polach Grunwaldu przed bitwą. Śpiewało ją także rycerstwo polskie przed bitwą pod Warną.

Zobacz również inne streszczenia lektur szkolnych na naszych stronach!

Streszczenie: Bogurodzica
5/5 (3 ocen)


Streszczenie: Buddenbrookowie
Streszczenie: Bajki i przypowieści